Chả giò cua
(*xem chú thích*),
Nem nướng,
bánh Xèo,
bánh cuốn,
gỏi cuốn... của dân tộc Việt Nam được liệt vào hạng những món ăn "ngon tột đỉnh" của toàn thế giới "Top Best Foods in the World". Phở đứng vào hàng "đỉnh 5 món, Top 5" món được người trên toàn thế giới ưa thích nhứt. Món ăn của Việt Nam được pha chế đa dạng, mùi vị đậm đà và bổ khỏe một phần nhờ các món ăn đều kèm rau là những dược thảo tươi quý báu, lại không mắc. Nếu muốn ăn những món đặc biệt từ Bắc chí Nam, bạn chỉ cần đi một vòng Sài gòn là bạn có thể tìm được, bởi vì những tay nghề nấu ăn độc đáo nhứt của tất cả các miền đều đến Sài gòn để nấu ở các tiệm ăn. Có người Huế chính gốc nói với tôi: Bún bò Huế ăn ở Huế bây giờ không ngon bằng ăn bún bò Huế tại Sài gòn!
Mắm cũng là một trong những món ăn đặc sắc nhứt của Việt Nam, mắm chứa đầy chất dinh dưởng như chất đạm. Thành phần chính của mắm là cá (tôm, ba khía) ướp với muối và gia vị.
Mắm có nhiều dạng:
Dạng còn nguyên con như mắm cá lóc, mắm cá sặc, mắm
cá linh, mắm tôm chua, mắm
ba khía, mắm
cá lòng tong bay;
Dạng làm nhuyễn như mắm ruốc, mắm tôm;
Dạng sắc nhỏ gọi là mắm thái;
Dạng dùng nước gọi là nước mắm.
Còn mắm nêm là gì?
Mắm nêm có mùi đậm đà hơn nước mắm. Người chưa biết ăn thì cho là hôi khiến phải bịt mũi. Có chị kia đợi lúc chồng Tây đi khỏi nhà, chỉ rinh mắm nêm ra ăn... người chồng về sớm hơn dự tính, hắn hít hít rồi hỏi chỉ: "bộ em dấu xác ai trong nhà hả?". Người thích ăn mắm nêm thì khen thơm, ăn tới hết vẫn còn thèm, mắm dính tay phải liếm mới đã.
Đặc biệt của mắm nêm là, mắm nêm là mắm
cá cơm, ướp lâu ngày cho thịt cá rã ra mà thành. Mắm cá cơm dạng nguyên con "mắm cái", trong khi mắm nêm ở dạng nước sềnh sệt màu xám tro.
Vùng biển Việt Nam có mắm nêm cá cơm ngon nức tiếng là vùng Phú Quốc và Kiên Giang. Nếu muốn bảo đảm hàng nguyên thủy, ở VN có người quen đi đến 2 nơi đó thì bạn nhờ mua tại hảng, ở nước ngoài thì bạn mua "Mắm nêm made in VietNam" vì Thái Lan nó lấy thương hiệu "Phú Quốc" nên mắm hay nước mắm đề chử Phú Quốc mà made in Thailand là không phải thứ nguyên thủy (original) của Việt Nam nên không ngon.
Mắm nêm pha làm nước chấm, ăn được với đủ mọi món, bò nhúng dấm cuốn bánh tráng, cá lóc nướng mỡ hành, thịt bò gói
lá lốp*, các món này chấm mắm nêm. Người Bắc thì thấy họ lấy rau muống, rau lang chấm với mắm nêm. Đơn giản nhứt là thịt luột chấm mắm nêm, ăn kèm với rau và dưa leo, sẽ rất bắt cơm.
Cách pha mắm nêm rất đơn giản, nhưng tuyệt đối không dùng nước để pha mà vắt nước trái thơm (trái khóm) để làm cho mắm nêm diệu hơn. Sang hơn nữa thì dùng nước dừa xiêm.
Gia vị pha mắm nêm... tỉ lệ khoảng chừng:
1 xị mắm nêm
1 trái thơm nữa xay vắt lấy nước, nữa bằm nhuyễn
3 trái chanh
6 tép tỏi bằm nhuyễn chiên vàng
đường, ớt nhiều ít tùy nêm nếm.
Có người cho vào 100g sã bằm chiên vàng!
Lược mắm nêm qua vợt (rây) bỏ xác, nêm nếm thì tùy theo khẩu vị của từng người. Muốn diệu để chan lên bún thì thêm phần nước thơm, nếu làm để chấm thì nhớ thêm đậu phộng rang vào chén nước chấm. Pha mắm nêm xong, ăn liền hay để dành như nước mắm tỏi ớt vậy: cho vào hủ bằng chai có nắp đậy (loại chứa instant coffee) rồi chia cho bà con hoặc để trong tủ lạnh ăn dần, để càng lâu thì mắm nêm càng thấm.
Người dân lục tỉnh được Trời thương nên đã cho con cá cơm mà còn cho thêm trái thơm nữa, làm cho món mắm nêm thêm thơm ngon!
Đọc đến đây mà bạn chưa thèm chảy nước miếng thì chắc là bạn chưa từng thử món mắm nêm!
*****
Chú thích: Nếu người nước ngoài ăn món ăn Việt Nam thấy ngon và hỏi bạn đó là món gì? Tôi khuyên bạn một điều, nói với họ
tên của món đó bằng tiếng Việt, không dịch ra tiếng nước ngoài! Bởi vì các món đặc sắc tiêu biểu của các quốc gia khác người ta cũng không dịch thì tại sao chúng ta lại phải dịch? Thí dụ như Sushi của Nhựt; Kim chi của Hàn; Taco của Mễ tây cơ; Pizza của Ý; Muffin của Mỹ;...
Các người khác ăn thấy ngon thì phải tôn trọng chúng ta, đừng để họ "coi thường" cũng giống như tên ba má đặt cho chúng ta... Kim không đổi thành Kimmy, Kimberly; Sinh Cung không đổi thành Chí Minh... Sống không đổi tên, chết không đổi họ ! Phải biết tự trọng thì người khác mới không khinh thường mình.
Mấy tên dịch dưới đây, tôi sưu tầm viết ra chỉ với tính cách học hỏi thêm cho biết vậy thôi !
* Chả giò tiếng Anh: spring rolls. Chả giò cuốn trong bánh tráng là đặc biệt của Việt Nam, ăn ít ngán hơn của Tàu họ cuốn trong vỏ bột mì.
* Nem nướng: vietnamese grilled pork meatballs.
*
bánh Xèo: vietnamese filled crêpe, vietnamese sizzling crêpes
*
bánh cuốn: Steamed rice rolls, Steamed rice wrapper rolls.
*
Gỏi cuốn: summer rolls or Salad rolls with pork and shrimp
*
Cá Cơm tiếng Anh gọi là Shorthead Anchovy, tên khoa học Encrasicholina heteroloban, thuộc họ Engraulidae
*
Cá Linh tên tiếng Anh: white lady carp, Jullien's mud carp, tên khoa học Thynnichthys thynnoides, nhỏ cở ngón tay, có nhiều ở vùng sông Tiền, sông Hậu.
*
Ba khía tiếng Anh gọi đơn giản là little crab hay three-striped crab, thuộc loại có càng và ngoe tương tự con cua, sống vùng nước mặn. Mắm Ba Khía là đặc sản của Cà Mau, Rạch Gốc, Năm Căn, Bạc Liêu, Châu Đốc.
*
Mắm cá lòng tong bay (cá Lài bay) Esomus danricus, Mekong flying barb, là đặc sản vùng Ba Tri - Bến Tre
*
Lá Lốp Piper betel (Linn), họ Peperaceae. English: Piper betle
nhưng thở ra rồi lại hít vô thán khí, coi chừng bị xỉu.
